Từ cây lanh cho đến “thổ cẩm” lanh

Những ruộng lanh mọc đều thẳng tắp chỉ hơn hai tháng đã cho thu hoạch, được cắt về rồi đem phơi khô để chế biến thành sợi. Quá trình từ sợi lanh cho đến lúc thành phẩm trải qua hết thảy là 42 giai đoạn. Chất lượng vải lanh phụ thuộc nhiều vào chất lượng sợi; đồng thời tính đồng bộ của sợi lanh cũng là một trong những yếu tố quan trọng làm nên chất lượng vải. Tính đồng bộ đó được thể hiện ở chiều cao cũng như độ mập của thân cây và độ dày của vỏ cây. Sau khi đã róc bỏ hết lá, người ta phơi năng 3 – 4 ngày theo cách ngày phơi, tối cất. Sau đó, cây lanh lại được phơi sương 2 đêm theo cách ngày cất, đêm phơi và cuối cùng phơi thêm 1 ngày năng nữa; lúc này lanh có thể tước lấy sợi.

Cây lanh dùng để dệt vải

Trong toàn bộ quy trình dệt thì việc làm sợi là mất thời gian nhất và tốn khá nhiều công sức. Hãy cùng thổ cẩm Mela sơ lược qua các quá trình cùng kỹ thuật chế biến lanh thành sợi.

1/ Tước vỏ lanh:

Lanh chỉ được tước lấy vỏ khi thân cây lanh đã được phơi nắng, phơi sương đủ độ. Nhưng công việc này phải làm xong trước khi có các đợt gió mùa đông bắc tràn về nếu không lanh sẽ bị khô sợi. Vì như vậy sẽ làm giảm độ bền của lanh, sợi sẽ bị nát và khó nối.

2/ Giã sợi:

Vỏ lanh sau khi tước được bó thành từng bó đều nhau cho vào cối giã khoảng nửa giờ cho mềm sẽ dễ nối hơn và không để lại mối nối. Công đoạn giã sợi thường phải thực hiện từ 4 -5 ngày.

3/ Nối sợi:

Đây là công đoạn chiếm nhiều thời gian nhất được tiến hành sau đó. Những sợi lanh sau khi đã tước tương đối đều nhau được nối với nhau. Khi nối sợi, người ta phải tuân thủ nguyên tắc nối đầu ngọn với đầu ngọn, nối đầu gốc với đầu gốc, các sợi phải đều với nhau thì khi lên vải các thớ sợi mới đều, vải dệt mới phẳng, mịn.

Cây lanh đã được tước sợi

4/ Xe sợi:

Sau khi xe và nối sợi bằng tay, sợi được đưa lên guồng xe tiếp một lần nữa. Để khỏi bị đứt, các cuộn sợi này được nhúng vào nước từ 15 đến 20 phút trước khi xe cho mềm, tăng độ dẻo dai.

Sau khi được xe, sợi đã chuyển từ dạng dẹt và mỏng của vỏ cây sang dạng tròn và xoắn bện của sợi. Công đoạn xe sợi được tiến hành trong khoảng 5 ngày.

5/ Thu sợi

Sợi sau khi được xe đã đạt được độ mềm mượt, dẻo dai, tròn, xoắn bện và bền chắc cần thiết nhưng lúc này sợi mới chỉ được cuốn và từng suốt nhỏ. Muốn thực thiện được các công đoạn tiếp sau, người ta phải thu sợi thành những bó lớn bằng guồng thu sợi. Công đoạn thu sợi được tiến hành trong vòng 7 ngày.

6/ Luộc – ủ- giặt sợi:

Công đoạn này có tác dụng làm trắng sợi. Người ta cần phải có tro bếp trong lúc luộc và ủ sợi. Những bó sợi khi được tước, xe và thu thành từng bó sợi lớn sẽ được ngâm với nước tro bếp rồi luộc chín cho bong hết vỏ xanh. Mỗi mẻ luộc, người ta sẽ thực hiện từ 4 – 5 cuộn sợi, thời gian luộc cho mỗi mẻ khoảng 30 – 60 phút thì vớt ra.

Sau mỗi lần luộc sợi, nguời ta sẽ ủ sợi bằng cách rắc một lớp tro nguội lên tro bếp còn nóng ở đáy chảo. Những sợi này sẽ được ủ thêm trong 5 ngày nữa bằng cách người ta dùng một mảnh vải lanh hoặc một chiếc váy lanh cũ trải lên trên, đặt các cuộn sợi này vào đó, dùng một tấm vải khác phủ lên sợi, rồi rải thêm 1 lớp tro nữa lên trên. Sau đó mới mang giặt cho sạch và cho lên guồng thu sợi phơi khô.

Tiếp theo, sợi còn được luộc và ủ tro thêm 3 lần nữa, những lần sau chỉ cần ủ trong một ngày một đêm. Riêng lần luộc sau cùng, người ta còn cho thêm 1 ít sáp ong cho sợi trắng, mịn và dai chắc.

7/ Lăn sợi:

Để làm cho sợi mềm, bóng, các đầu nối sợi mỏng ra và phẳng, không lộ ra các mối nối, người ta còn dùng một dụng cụ để lăn sợi. Đó là một khúc gỗ trong làm trục lăn, một phiến đá đẽo phẳng nhẳn hoặc một tấm ván gỗ. Người ta đặt sợi lên khúc gỗ tròn, lấy phiến đá hoặc tấm ván đặt lên trục gỗ rồi đứng trên phiến đá, vịn hay tay vào tường, di chuyển người liên tục làm cục gỗ chuyển động lăn đi lăn lại miết xuống sợi lanh.

Giai đoạn lăn sợi lanh

8/ Tháo sợi:

Sau khi lăn xong, sợi được đưa lên giồng thu sợi để tháo cho dễ. Cách tháo sợi rất đơn giản, người ta đặt đầu sợi vào đáy gùi rồi xoay guồng thu sợi, tay dỡ sợi thả dần xuống gùi.

9/ Xếp sợi:

Sau khi tháo sợi xong là đến công đoạn xếp sợi dọc thành các con chỉ dệt. Mỗi con chỉ gồm có 10 hoặc 12 sợi. Xếp sợi đòi hỏi phải có 2 người: một người dùng tay túm các sợi lanh thành con sợi lần lượt đi từ đầu này đến đầu kia để ghim con sợi vào các cọc gỗ đóng trên sàn, một người trông coi cho sợi không bị rối.

Đến đây công đoạn se lanh đã hoàn thành, đồng bào tiếp tục với công đoạn dệt vải. Đây là công đoạn thể hiện sự khéo léo, chăm chỉ, mà còn là một tiêu chí để đánh giá tài năng, đạo đức, phẩm chất và cách làm ăn của chị em phụ nữ. Từ những cuộn sợi lanh đã được làm trắng, sạch nghệ nhân đem vào khung dệt, qua nhiều công đoạn hoàn thành một mảnh vải để rồi đem mảnh vải lanh đó đi nhuộm chàm dùng để may quần áo.

By: Lê Thư (lethianhthu.com)

0919.39 79 80

Email: thulta0406@gmail.com

Advertisements

12 thoughts on “Từ cây lanh cho đến “thổ cẩm” lanh

  1. Hi chị

    Em đang kinh doanh thịt bò khô và rất vui được biết đến chị. Em xin phép chia sẻ bài viết của chị để nhiều người biết hơn về sản phẩm truyền thống của các dân tọc thiểu số Việt Nam

    Chúc chị ngày một thành công
    ĐỖ NGỌC QUÝ
    http://www.dothingocqui.com
    http://www.thitbokhovietnam.com
    CHUYÊN CUNG CẤP SỈ THỊT BÒ KHÔ

    Like

  2. Chào bạn,

    Mình đã tham khảo ở nhiều nguồn nhưng kiến thức bạn chia sẻ về thổ cẩm khiến mình hoàn toàn bị chinh phục. Mình tin chắc rằng với tâm huyết trong nghề này thì nhất định bạn sẽ thành công vượt bậc.

    Chúc bạn gặp nhiều may mắn,
    Nguyễn Thanh Phượng
    Chủ sáng lập hoa lan FALA
    http://fala.vn
    http://thanhphuong.net

    Like

  3. Chào chị,

    Chị có các hình ảnh về thổ cẩm lanh cho em tham khảo với nhé! Em đang muốn chọn một sản phẩm làm quà cho người chị và chị ấy rất thích về thổ cẩm.

    Nguyễn Thị Cẩm Bích

    Like

  4. chào ban!
    những công đoạn chuẩn bị nguyên liệu cho một sản phẩm thật
    là rất nhiều công sức, vì thế mà mặt hàng này luôn chiếm một cảm tình
    nhất định từ khách phương xa,
    cảm ơn bạn đã chia sẻ
    Đặng Phước Lâm
    phuoclam0804@gmail.com

    Like

  5. chào bạn!
    sản phẩm thổ cẩm vì sao đẹp cũng đã trả lời được một
    ít bí mật này, nó chắt lọc từ thế hệ trước truyền lại những
    tình túy cho thế hệ sau, công nghệ tuy lạc hậu nhưng
    rất thuyết phục được khách hàng chọn dòng sản phẩm này
    vì khâu sản xuất quá công phu và sáng tạo.
    chúc cho bạn làm cầu nối đem dòng sản phẩm này
    đến tay người tiêu dùng.
    ĐỖ HỮU NGHĨA
    http://www.moocoffee.com

    Like

  6. Chào chị

    Sản phẩm của mình được sản xuất thủ công hay là sản xuất công nghiệp vậy ah?
    Bạn có thể liên hệ tư vấn hộ mình được không? Mình cần 1 nhà cung cấp mặt hàng này để xuất khẩu.

    Like

  7. Từ những cây lanh đơn giản qua sự kỳ công của những cô gái đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật tuyệt đẹp. Thật đáng ngưỡng mộ !
    Cám ơn chị đã chia sẻ !

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s