Lụa – thổ cẩm của người Khmer

Nghề dệt lụa, tơ, vải là một nghề thủ công truyền thống lâu đời của người Khmer khu vực đồng bằng Sông Cửu Long. Nhà nào cũng có khung dệt tay, cô gái nào cũng biết dệt. Họ thường tự tay dệt, may cho mình trang phục để mặc trong các lễ hội hoặc trong cuộc sống thường nhật.

Kỹ thuật dệt của người Khmer còn khá thô sơ. Khung dệt là một khung gỗ thô sơ, khá giống với khung dệt của người Việt và người Chăm. Người Khmer có ba kỹ thuật dệt truyền thống là dệt trơn, dệt đan và dệt thắt hoa.

Dệt trơn là kỹ thuật dùng để dệt khăn đội đầu kẻ ô vuông; Dệt đan là kỹ thuật dệt tạo ra nhiều loại hoa dâu to nhỏ; Còn dệt thắt hoa trên sợi rất cầu kỳ với sợi ngang của tấm dệt được buộc, nhuộm nhiều lần trong hàng tháng trời theo hình hoa văn được tính toán rất kỹ trước khi dệt tạo ra sự đa dạng và tinh tế cho tấm vải.

Nguyên liệu chỉ trước khi nhuộm

Người thợ dệt bỏ ra rất nhiều công sức trong việc tạo ra các hoa văn trên vải dệt, vì muốn làm được điều này, họ phải nhuộm các sợi tơ rất công phu trước khi đưa vào dệt. Các sợi chỉ, nhất là các sợi chỉ ngang cần phải nhuộm đi nhuộm lại nhiều lần trước khi cho vào dệt để tạo ra những hoa văn rất đặc sắc cho sản phẩm dệt: hình người, hình muôn thú, nhà cửa…

Để nhuộm được những khoảng màu sắc rực rỡ là cả một kỳ công, đòi hỏi nhiều công phu, sự khéo léo và kinh nghiệm tích lũy không phải một sớm một chiều mà có được trong cách pha màu. Vì tất cả phải nằm trong sự tính toán, hình dung trong đầu của người thợ trước khi nó hiện hữu.

Lên khung dệt với từng đoạn chỉ đã được nhuộm

Bức tranh trên lụa có bao nhiêu màu là bấy nhiêu lần người thợ phải nhuộm chỉ. Thứ tự các màu phải tuân theo một trình tự nhất định. Trước tiên, người thợ dệt phải chuẩn bị một khung gỗ có bề rộng bằng bề rộng khổ vải muốn dệt. Sau đó quấn chỉ vào khung, bố trí thứ tự các sợi chỉ như khi dệt xong, người thợ dệt Khmer phải theo các hình mẫu để buộc chỉ nhằm tạo những đoạn không bị ngấm thuốc nhuộm cho những lần nhuộm màu khác nhau. Muốn cho đoạn chỉ có màu nào thì nhuộm màu đó, đoạn nào không cần có màu nhuộm thì phải buộc dây.

Nếu như khâu nhuộm tơ, chỉ đòi hỏi nhiều công phu trong nghề dệt cổ truyền của người Khmer thì khi dệt cũng công phu và cầu kỳ không kém. Từng lọn chỉ nhọ khi nhuộm được đánh dấu và phải giữ đúng vị trí ban đầu, không được xê dịch để đảm bảo cho hình ảnh hoa văn dệt ra không bị sai lệch.

Với kỹ thuật dệt này, việc dệt ra được tấm vải là rất chậm. Một người thợ mỗi ngày chỉ dệt được vài tấc vải nếu trên đó không có những hoa văn khó. Còn như nếu chọn những mẫu hoa văn phức tạp thì tốc độ dệt sẽ càng chậm hơn nữa. Để dệt được một tấm vải dài khoảng 3m, khổ rộng 0,8m người thợ dệt phải mất hơn một tháng rưỡi.

Bức tranh hoa văn với câu chuyện trên lụa của người Khmer

Những tác phẩm dệt ra hầu hết không giống nhau, mỗi tấm vải được dệt ra đại diện cho tính thẩm mỹ, nghệ thuật riêng vì mỗi người đều có sở trường và tay nghề cũng với sự khéo léo khác nhau. Họ đều có những hoa văn của riêng mình, không người thợ nào giống người thợ nào.

Người thợ dệt nào có tay nghề cao thì dệt những mẫu hoa văn phức tạp đòi hỏi kỹ thuật và có tay nghề như dệt những tuồng tích theo truyện cổ tích của người Khmer. Để dệt những sản phẩm này đòi hỏi người thợ phải có óc sáng tạo, thuộc và hiểu các tuồng tích để dệt ra những tấm vải thể hiện nội dung những tuồng tích dân gian. Có thể gọi “lụa” là thổ cẩm của người Khmer.

By: Lê Thư (lethianhthu.com)

0919.39 79 80

Email: thulta0406@gmail.com

Advertisements

7 thoughts on “Lụa – thổ cẩm của người Khmer

  1. Chào chị!
    Để làm nên một tấm lụa thổ cầm quả thật rất kỳ công, em ấn tượng bởi bước nhộm chỉ, thổ cầm thườn khá nhiều màu sắc và cứ nhiều màu sắc bao nhiêu thì lại có bấy nhiêu lần nhộm, ai đã từng đọc bài viết này chắc cũng có nhiều cảm xúc dành cho thổ cẩm như em bây giờ.
    Cám ơn chị đã chia sẻ
    Chúc chị luôn mạnh khỏe và thành công trong công việc.
    VÕ THỊ THU THỦY – Tư Vấn Pháp Lý DN & Kế Toán Thuế
    http://ketoanaau.com
    http://Vothithuthuy.com

    Like

  2. chào bạn!
    tình văn hóa vùng miền được bạn khái quất rất rõ”Dệt trơn là kỹ thuật dùng để dệt khăn đội đầu kẻ ô vuông; Dệt đan là kỹ thuật dệt tạo ra nhiều loại hoa dâu to nhỏ; Còn dệt thắt hoa trên sợi rất cầu kỳ với sợi ngang của tấm dệt được buộc, nhuộm nhiều lần trong hàng tháng trời theo hình hoa văn được tính toán rất kỹ trước khi dệt tạo ra sự đa dạng và tinh tế cho tấm vải.”
    đôi lúc cũng khâm phục họ những người thợ chăm chỉ như con ong hút mật cho đời.
    ĐỖ HỮU NGHĨA
    http://www.moocoffee.com

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s