Hoa văn trên “lụa thổ cẩm Khmer” – ThoCamMela

Nghề dệt của người Khmer Srây-Skoth có gần 100 năm nay, nhờ có vùng đất giồng cát dưới chân núi và nguồn nước xanh trong trời cho, người dân ở đây đã phát triển nghề trồng dâu, nuối tằm và ươm tơ dệt lụa. Nghề dệt ngày xưa rất thịnh, nhà nào cũng có hai, ba cái xa quay khung cửi sầm sập suốt ngày. Lụa Khmer óng ả, mềm mại, mát và không bị đổ lông.

Kỹ thuật dệt lụa thổ cẩm Sray Skôth khá độc đáo, gồm ba lớp sợi tơ với ba màu khác nhau. Người mặc lụa này khi đứng có màu xanh, ngồi xuống ngả sang đỏ, nhìn nghiêng thấy màu cam.

Sợi tơ nhuộm dùng để dệt lụa thổ cẩm Khmer

Lụa dùng cho trang phục thường có hoa văn hình vuông, tròn hoặc đa giác. Lụa để làm thảm, rèm phải có bông dâu. Lụa Sray Skôth được ưa thích vì đẹp và lại bền, sợi tơ không nhuộm hóa chất, màu sắc lụa không phai, trang phục lụa càng mặc càng óng ả.

Hoa văn trên “lụa thổ cẩm” của người Khmer rất độc đáo, khác lạ so với hoa văn của các dân tộc khác. Màu sắc căn bản trong các hoa văn trên vải của người Khmer thường có các màu vàng, đỏ, đen, nâu và hai màu phụ là xanh dương và xanh lá. Những hoa văn này được trên những hình ảnh thiên nhiên, môi trường sống xung quanh, những tuồng tích hoặc những hoa văn hình học.

Hoa văn ô vuông trên lụa thổ cẩm Khmer

Trước kia chất liệu để nhuộm sợi của người Khmer là dùng các nguyên liệu thiên nhiên như dùng các loại vỏ cây B’huôt’ để nhuộm màu vàng, dùng cánh kiến, nhựa plethum, cây sben để nhuộm màu đỏ, cũng như dùng cây chàm để có màu xanh thẫm, hạt của Đơmcòmpùbai (hạt này thường được dùng làm phẩm màu trong việc chế biến các món ăn) cho ra màu vàng cam hay sử dụng trái mặc nưa để cho ra màu đen.

Để có các màu như ý muốn người thợ dệt thường phải pha màu nhuộm thành nhiều lần. Với màu xanh lá, người thợ pha màu nhuộm hai lần, lần đầu là màu vàng, lần thứ hai màu xanh dương. Ngoài cách dùng trái mặc nưa để nhuộm màu đen, người Khmer còn dùng cách pha ba màu, lần đầu họ cho chỉ nhuộm màu vàng, lần thứ hai họ lấy chỉ đó cho vào màu đỏ và kế đó cho vào màu xanh dương. Kỹ thuật nhuộm màu, pha màu này thường dùng cho các sản phẩm đặc biệt như các tấm vải mô tả các tích tuồng dân gian Khmer… Ngày nay, kỹ thuật nhuộm bằng các nguyên liệu thiên nhiên đã bị mai một dần với nhiều lý do: nguyên liệu thiên nhiên ngày càng khan hiếm khó tìm thấy, các màu công nghiệp ngày càng nhiều trên thị trường dễ tìm và dễ mua, người thợ dệt không mất nhiều công sức cho việc pha màu.

Các hoa văn và màu sắc chủ đạo lụa thổ cẩm Khmer

Các hoa văn trên lụa thổ cẩm người Khmer được hình thành tự sắp xếp các màu sắc của các sợi ngang được tạo cho chủ yếu do các sợi chỉ ngang quyết định. Hoa văn trên lụa thổ cẩm Khmer là những hoa văn hình học không quá phức tạp, các hoa văn được sắp xếp sáng tạo cạnh nhau để tạo thành các hoa văn liên tục. Những hoa văn này tạo được ấn tượng riêng biệt, nổi bật chủ yếu dựa vào sự kết hợp màu của sợi chỉ được nhuộm công phu.

Trên một tấm lụa thổ cẩm Khmer, các hoa văn thường không đơn thuần một kiểu mà luôn có sự phối hợp của nhiều kiểu loại khác nhau. Các mẫu hoa văn sẽ được bố trí thành từng mảng, từng vệt, hoặc dàn trải, chạy đều toàn bộ tấm vải dệt là tùy theo ý đồ của người thợ dệt. Người Khmer đã dùng kỹ thuật hoa văn phân cách, tạo một đường hoa văn chạy xen vào giữa nhằm ngăn cách giữa các kiểu hoa văn khác nhau làm cho tấm vải trở nên sống động và tăng tính thẩm mỹ của nó.

Tuồng tích dân gian Khmer, những bông hoa trong ô trám, tổ ong, ô trám liên hoàn là những hoa văn cổ xưa và lâu đời trên những tấm vải dệt của người Khmer. Bên cạnh đó là những hoa văn thể hiện sự hòa hợp giữa thiên nhiên và con người như hoa văn cách điệu hoa dâu, hoa đu đủ hay muôn thú… Hoa văn sọc, caro, hình thoi, mắc võng, hình lồng đèn được sắp xếp, bố trí theo từng cấu trúc khác nhau đã tạo nên những mẫu hoa văn độc đáo và đặc sắc. Đặc biệt với các dạng hoa văn chùa tháp hay các tuồng tích dân gian Khmer, đòi hỏi người thợ dệt phải am hiểu nhiều tuồng tích và phong tục dân gian của mình mơi có thể dệt nên tấm vải với họa tiết hoa văn độc đáo này.

Hoa văn của thổ cẩm Khmer đôi khi là cả một câu chuyện hoặc tuồng tích

Với những hoa văn độc đáo này thì tấm vải lụa thổ cẩm của người Khmer không những thể hiện được kỹ năng, sự khéo léo mà nó còn thể hiện được cả tình yêu thương dân tộc, niềm tôn kính đối với các bậc cha ông. Những hoa văn này đưa đến cho người xem trở về với những câu chuyện, những cội nguồn với nhiều sắc thái và cung bậc cảm xúc khác nhau.

Hoa văn trên vải của người Khmer là một kho tàng phong phú về các lọai họa tiết. Các họa tiết hoa văn trên sản phẩm dệt của người Khmer không đơn thuần là làm đẹp mà đằng sau nó là mối giao cảm giữa con người với thiên nhiên, với cộng đồng và những lễ nghi truyền thống Người Khmer cảm nhận hoa văn từ trong tâm khảm, một sự cảm nhận chất chứa nguồn mỹ cảm đặc biệt.

By: Lê Thư (lethianhthu.com)

0919.39 79 80

Email: thulta0406@gmail.com

Advertisements

9 thoughts on “Hoa văn trên “lụa thổ cẩm Khmer” – ThoCamMela

  1. Hi Chị!
    “Kỹ thuật dệt lụa thổ cẩm Sray Skôth khá độc đáo, gồm ba lớp sợi tơ với ba màu khác nhau. Người mặc lụa này khi đứng có màu xanh, ngồi xuống ngả sang đỏ, nhìn nghiêng thấy màu cam.” thổ cầm mà cứ như sản phẩm 3D vậy, thú vị thật.
    VÕ THỊ THU THỦY – Tư Vấn Pháp Lý DN & Kế Toán Thuế
    http://ketoanaau.com
    http://Vothithuthuy.com

    Like

  2. chào bạn!
    có những vùng miền sự đặc sắc của nghệ thuật làm nên tấm vải thật diệu kỳ như bạn chia sẻ”Với những hoa văn độc đáo này thì tấm vải lụa thổ cẩm của người Khmer không những thể hiện được kỹ năng, sự khéo léo mà nó còn thể hiện được cả tình yêu thương dân tộc, niềm tôn kính đối với các bậc cha ông. Những hoa văn này đưa đến cho người xem trở về với những câu chuyện, những cội nguồn với nhiều sắc thái và cung bậc cảm xúc khác nhau.”
    mình rất ngưỡng mộ những giá trị được giữ gìn này.
    ĐỖ HỮU NGHĨA
    http://www.moocoffee.com

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s